وجه امری — دستور و خواهش

تصور کن داری توی یه کافه‌ی شلوغ برلینی دویرت رو صدا می‌زنی: «کوم!» — یعنی «بیا اینجا!» یا به یه غریبه‌ی مؤدب می‌گی: «وارتن زیه بیته!» — یعنی «لطفاً یه لحظه صبر کنید.» این دستورها در آلمانی با نام Imperativ شناخته می‌شوند و یکی از پرکاربردترین ابزارهای مکالمه‌ی روزمره هستند. در این درس یاد می‌گیریم چطور به سه شکل دستور بدیم: به تو (du)، به شمای جمع دوستانه (ihr) و به شمای رسمی (Sie).

۱. حالت du: فعل رو بدون هیچ شناسه‌ای (ضمیر و پایانه) بگو. فقط خودِ ریشه‌ی فعل کافی‌ست. - Komm! (بیا!) - Geh! (برو!) - Warte! (صبر کن!)

۲. حالت ihr: دقیقاً مثل صرف عادی فعل برای ihr رفتار کن، فقط خودِ ضمیر رو حذف کن. - Kommt! (بیایید!) - Geht! (بروید!)

۳. حالت Sie: فعل رو به شکل مصدر (همون‌جوری که توی دیکشنری نوشته می‌شه) بذار و بعدش حتماً ضمیر Sie رو بنویس. - Kommen Sie! (بیایید — رسمی) - Warten Sie bitte! (لطفاً صبر کنید!)

افعالی با تغییر مصوت در du: بعضی افعال وقتی با du صرف می‌شن، مصوتشون عوض می‌شه. در امری هم همین شکلِ عوض‌شده به کار می‌ره: - sprechen → Sprich! (حرف بزن!) - nehmen → Nimm! (بگیر!) - lesen → Lies! (بخون!)

هشدار مهم درباره‌ی a → ä: در زمان حال (Präsens) می‌گیم «du fährst»، اما در امری برنمی‌گرده به fähr. می‌گیم: Fahr! نه ~~Fähr~~. پس برای افعالی مثل fahren، tragen و waschen همیشه شکل ساده‌ی ریشه رو در امری به کار ببر.

فعل sein کاملاً بی‌قاعده‌ست: - Sei ruhig! (آروم باش!) - Seid ruhig! (آروم باشید — جمع دوستانه) - Seien Sie ruhig! (آروم باشید — رسمی)

برای اینکه لحن دستور نرم‌تر بشه، کافی‌ست bitte رو قبل یا بعد از فعل اضافه کنی: - Warten Sie bitte einen Moment. (لطفاً یه لحظه صبر کنید.) - Hilf mir bitte. (لطفاً کمکم کن.)

چون توی فارسی برای امر معمولاً ضمیر میاریم («تو بیا»، «شما برید»)، ممکنه در آلمانی هم هوس کنی بگی «Du komm!» — اما این غلطه. در امریِ du و ihr ضمیر رو هرگز نمی‌نویسیم. درستش فقط «Komm!» یا «Kommt!» هست. از طرف دیگه، در حالت Sie ضمیر الزامیه و حذفش غلطه: «Kommen Sie!» درسته، نه «Kommen!». این تقارن رو خوب به خاطر بسپار: هرچه در du حذف می‌شه، در Sie باید صریح گفته بشه.

حالا بریم تمرین کنیم تا این الگوها ملکه‌ی ذهنت بشه!